بیماری حاد ارتفاع - Acute Mountain Sickness

 

مقدمه:
هنگامی که افراد به ارتفاعات بالای 3500 متر می روند ، کمبود اکسیژن باعث بروز گروهی از مشکلات جسمی برای آنها می شود. حالتهای مختلف و متنوعی در ارتباط با سرعت شروع علائم ناراحتی ، شدت ناراحتی و ارتفاعی که این علایم بروز می کنند وجود دارد و به طور کلی افرادی که به این ارتفاعات می روند باید نسبت به این علایم و نحوه مقابله با آن آشنا باشند تا در صورتی که خود یا یکی از همراهانشان با چنین مشکلی مواجه شدند به صورت صحیح با مشکل مقابله کنند.
علایم بیماری یا ناراحتی ارتفاع مواردی چون : سردرد ، حالت تهوع ، استفراغ ، کم آوردن نفس و سختی در تنفس ، بی اشتهایی ، خستگی ، سرگیجه ، خواب ناراحت و مشکل و تنفس نا منظم در زمان خواب ، جملگی از علایم رایج بیماری ارتفاع هستند که اصطلاحا به آن AMS که مخفف Acute Mountain Sickness است ، گفته می شود. تا 36 ساعت اول  رسیدن به چنین ارتفاعی ممکن است طول بکشد تا این علایم در شما ظاهر شود و ممکن است به محض رسیدن به ارتفاع این علایم در شما پدیدار نشود. چنانچه این علایم در شما بروز کند با افزایش ارتفاع شدت علایم نیز در شما به نسبت شدید تر می شود.

رفع علایم بیماری ارتفاع با هم هوایی:
عموما این علایم ناخوشایند در ظرف 2 تا 3 روز از بین می روند به خصوص اگر شما در این مدت به ارتفاعات بالاتر نروید که به این کار اصطلاحا هم هوایی می گویند. پس از این کار شما می توانید آهسته آهسته بالاتر بروید هرچند ممکن است باز برخی از این علایم به سراغ شما بیایند. میزان زمان هم هوا شدن افراد با یکدیگر مختلف است و ممکن است برای فردی که معمولا در ارتفاعات بسر میبرد 1 تا 2 روز و برای افرادی که در سطح نزدیک به دریا و شهرهای ساحلی زندگی می کنند 1 هفته طول بکشد. در هر حال توجه کنید رفتن ناگهانی از ارتفاع سطح دریا به بالای 3500 متر کار عاقلانه ای نیست و در صورت عدم وجود علایم نیز بهتر است در این ارتفاع حداقل 1 روز هم هوا شده و در این ارتفاع بمانید.
به طور کلی نمی توان پیش گویی کرد که چه شخصی در چه ارتفاعی به چه میزان دچار این علایم خواهد شد اما داشتن آمادگی جسمانی و عدم مصرف دخانیات در پیش گیری موثر است. فردی که دچار این علایم می شود نباید در ارتفاع فعالیت شدید انجام دهد. کسانی که دارای مشکلات قلبی ، ریوی و فشار خون هستند ، قبل از رفتن به ارتفاع باید با پزشک متخصص صلاح و مشورت کنند.

درمان بیماری ارتفاع :
پیشگیری از بیماری ارتفاع با داروی دیاموکس (استازولامید) :
تحقیقات زیادی روی داروی دیاموکس Diamox در این رابطه انجام شده است . این دارو جهت جلوگیری از نگهداری آب در بدن مصرف می شود و باعث می شود شما ادرار کنید یعنی دارویی ادرار آور است. هیچ شکی در موثر بودن این دارو برای جلوگیری از بیماری ارتفاع ، چنانچه برای چندین روز قبل از روز صعود استفاده شود وجود ندارد.
می توانید قرص 250 گرمی آن را 3 روز قبل از صعود به ارتفاع بالای 3500 متر ، هر روز 2 عدد مصرف کنید و 2 روز هم در روزهای صعود این کار را انجام دهید. یعنی مجموعا 5 روز و هر روز 2 عدد .
اینکه این دارو چطور از بیماری ارتفاع جلوگیری می کند ناشناخته است ! اما تاثیر این دارو بر روی بهبود تنفس است و تنقس شما را در هنگام خواب سریع تر و عمیق تر می کند که از تاثیر مستقیم این دارو که افزایش ادرار است مهم تر است.
این دارو مثل هر دارویی عوارض جانبی نا خواسته هم دارد ، چنانچه این دارو را می خواهید مصرف کنید به این تاثیرات نیز توجه کنید : ممکن است برخی افراد با مصرف آن احساس تهوع کنند و در انگشتانشان احساس خارش کنند و در کل حاشان را خراب کند.
این حالتها البته با توقف مصرف دارو ازبین می روند. عوارض گزارش شده برای این دارو عبارتند از قرمز شدن ، جوش زدن ، عطش ، خواب آلودگی یا بی تابی . بنابر این آزمایش این دارو را یک یا دو روز قبل از برنامه  به شما توصیه می کنیم تا متوجه شوید آیا این دارو برای شما مناسب است یا نه . البته در هر حال توجه کنید که استفاده از این دارو قبل از هر صعود  یک راه حل دایمی توصیه شده نیست و بسیاری از طبیعت گردان و کوهنوردان هم ترجیح می دهند بدون استفاده از دارو برنامه خود را انجام دهند.

درمان علایم بیماری :
قبل از هر چیزی این نکته را در ذهن داشته باشید که  اگرچه علایم این بیماری خوشایند نیست اما این حالت ها اکثرا مشکل خاص و جدی نیستند و فقط باعث محدود شدن توانایی ما در ارتفاع  می شوند و پس از مدتی این علایم با عادت کردن به شرایط و هم هوا شدن از بین می روند. بهتر این است که ترجیح دهید از دارویی در شرایط عادی این علایم استفاده نکنید و خود را عادت دهید اما داروهایی که به بهبود بیماری ارتفاع کمک می کنند بدین صورت هستند : آسپیرین ، پانادول یا نروفن به بهبود سردرد کمک می کنند و داروهایی که عموما برا مسافرت استفاده می کنید مانند آوومین ، استیمتیل و استاجرون  حالت تهوع و سرگیجه را درمان می کنند. دگزامتازون نیز همچنین قابل استفاده است . تنفس با ماسک اکسیژن نیز بیماری ارتفاع را بهبود می بخشد.
کاری که بدون استفاده از دارو پیشنهاد می شود این است که چنانچه فردی علایم این بیماری را دارد به ارتفاع بالاتر نرود تا به وضعیت عادی باز گردد و  چنانچه هم هوایی در چندین روز متوالی باعث بهبودی نشد و یا اینکه علایم به شکل جدی افزایش پیدا کرد به ارتفاع پایین برگردد.
حالتهای شدید بیماری ارتفاع - ورم (edema) ریوی و مغزی :
کمتر از 2 درصد کسانی که به ارتفاع می روند با حالت شدید بیماری ارتفاع روبرو می شوند . این حالت معمولا بین ارتفاع 4000 تا 5000 متر شروع می شود و به ندرت در کمتر از این ارتفاع بروز می کند:


1. ورم  ریوی ( اِدم ریوی):
 ورم ریوی یکی از این حالتهای شدید است .  علت آن جمع شدن مایع در شش فرد است که موجب بروزی بیماری شده و در عرض چند دقیقه ممکن است خود را نشان دهد . نشانه آن اختلال در تنفس  و بعضی وقتها شنیده شدن صدایی شبیه قل قل در قسمت سینه فرد است.
ورم ریوی را باید در مراحل اولیه بسرعت تشخیص دهید: اگر اختلال در تنفس در زمان استراحت برای فرد رخ داده است یا اگر فرد سرفه های پیوسته و بی وقفه دارد .
شکیبایی و صبر در مورد ورم ریوی جایز نیست زیرا حالت خطرناکی است و باید در این وضعیت اضطراری سریعا فرد را به ارتفاع پایین تر ببرید. 500 متر کم کردن ارتفاع به صورت متناوب باعث ببهبود شرایط فرد به طرز محسوسی خواهد شد. در صورت موجود بودن ، ماسک اکسیژن و محفظه فشار مخصوص نیز کمک کننده خواهند بود. نفادوفین و داروهای استروئید مثل دگزامتازون و دکدرون نیز مناسب هستند.


2. ورم  مغزی ( اِدم مغزی):
ورم مغزی هم یکی دیگر از حالتهای شدید و نادر بیماری ارتفاع است. علت هم تجمع مایع در مغز است. در این حالت فرد برای ساعتهای متوالی خواب آلود و گیج بوده و به هنگام راه رفتن نیز تعادل ندارد گاهی دوبینی هم در فرد ایجاد می شود. ورم مغزی نیز حالت خطرناکی است و صبر جایز نبوده باید فرد را سریعا به ارتفاع پایین ببرید. از داروهای استروئیدی مثل دگزامتازون و دکدرون نیز می توانید استفاده کنید همچنین از محفظه فشار مخصوص .
درهردو حالت ورم ریوی و مغزی استفاده از وسایل پزشکی ذکر شده جایز است هرچند ممکن است در دسترس نباشند. هر دو حالت خطرناک بوده و باید بیدرنگ فرد به ارتفاع پایین آورده شود و پس از بهبودی ، فرد حق بازگشت به ارتفاع بالاتر و ادامه کار را ندارد و باید پس از برنامه توسط پزشک معاینه شود تا اجازه شرکت در برنامه های بعدی را داشته باشد. یک دوره استراحت و بازیابی توان جسمی برای بهبودی کامل و سریع تر برای فرد توصیه می شود.


ورم های خارجی  (Peripheral Edema):
تجمع مایع باعث ورم کردن صورت شده گاهی بازو یا پا نیز پس از مدتی پیمودن مسیر ورم می کنند. این ورم های معمولا پس از چند روز به اصطلاح می خوابند. به این ورمها ، ورمهای خارجی گفته می شود و بروز آنها به معنای علایم ظاهر شدن ورم ریوی یا مغزی نیست.

خونریزی شبکیه چشم:
خونریزی شبکیه چشم ، در ارتفاع 5000 متر می تواند بروز کند اما بندرت یک مشکل حاد و جدی است. این مشکل را شما نی توانید متوجه شوید و فرد متخصص با ابزار چشم پزشکی می تواند آنرا مشاهده کند. این خونربزی مختصر بندرت باعث ایجاد مشکل در بینایی فرد( به شکل ایجاد یک حفره در تصویر) می شود . در این حالت نیز همان کم کردن ارتفاع توصیه می شود به همراه یک دوره استراحت و بازیابی توان جسمی .


جمع بندی:
بیماری ارتفاع (نه حالتهای شدید ذکر شده آن) یک مسله عادی و کوچک است و  باعث ناتوانی و محدودیت فرد در ارتفاع می شوند. بندرت این بیماری به شکل حاد آن یعنی ورم ریوی  و ورم مغزی بروز می کند ولی توجه کنید که هر دو حالت یک فوریت پزشکی است . در کل برای پیشگیری و مقابله با این مشکل توصیه ای بهتر از این وجود نخواهد داشت که : به آرامی صعود کنید و در صورت بیمار شدن ، به سرعت فرد را پایین بیاورید.


درمان حالتهای مختلف بیماری ارتفاع :
با توجه به آنچه تا کنون ذکر شد در برخورد با حالتهای مختلف بیماری ارتفاع موارد زیر توصیه می شود :

بیماری خفیف ارتفاع:

یک روز استراحت با آرامش و بدون انجام فعالیت ، در صورت نیاز کم کردن ارتفاع.
 آسپیرین ، پاراستومال ، نروفن.
داروهای مربوط به دل آشوبه و استفراغ مانند آوومین ، استیمتیل و استاجرون  هرچند اغلب اوقات کار خاصی برای شما نخواهند کرد!.

بیماری ورم مغزی:
کم کردن ارتفاع ، ترک منطقه ، ماسک اکسیژن.
8 میلی گرم دگزامتازون در ادامه هر 6 ساعت 4 میلی گرم به مدت 24 ساعت.
محفظه فشار .

بیماری ورم ریوی:
کم کردن ارتفاع ، ترک منطقه ، ماسک اکسیژن.
 20 میلی گرم نفادوفین در ادامه  هر 6 ساعت 20 میلی گرم به مدت 24 ساعت.
 محفظه فشار.

بیماری شدید ارتفاع چنانچه نوع آنرا تشخیص نمی دهید:
هیچ ضرری ندار اگر تمامی موارد ذکر شده را در این حالت برای فرد انجام دهید:
 کم کردن ارتفاع ، ترک منطقه ، ماسک اکسیژن.
 دگزامتازون به نحوی که گفته شد.
 نفادوفین به نحوی که گفته شد.
 محفظه فشار.

امیدوارم این ترجمه مفید باشه.
منبع: BMC Summit magazine
*این متن با جدول توصیه های پزشکی کوهستان فدراسیون جهانی کوهنوردی UIAA توسط دکتر چارلز کلارک مطابقت داده شده است.

/ 13 نظر / 19 بازدید
نمایش نظرات قبلی
سعید صبور

بابت اطلاعات ارائه داده شده بسیار متشکرم ... امیدوارم همواره موفق باشی

فرید (پزشکی کوهستان)

با سلام از مطالب جالب و آموزنده وبلاگتان استفاده کردم و با اجازه وبلاگتان را لینک کردم امیدوارو نظراتتان را در باره مطالب وبلاگم ببینم سربلند باشید.

امیر

سلام همنورد قدیمی چقدر زود دماوندی شدی! حداقل بگذار از آزمایشی در بیای بعد برنامه هات رو با باشگاه قبلیت مقایسه کن. در ضمن یه پیشنهاد دوستانه! با فرامرز نصیری زیاد به حاشیه نرو که برات بد تموم میشه. شاید به قیمت طردت از کوهنوردی! همیشه در اوج باشی چه تو دماوند چه تو هر گروه دیگه!

احمد

سلام به نظر من بی اشتهائی و تهوع اصلی ترین علامت در ارتفاع است زیرا خودم ارتفاع زده شده ام مصرف اینهمه دارو هم برای یک کوهنورد جایز نیست و بهترین روش کم کردن ارتفاع هست والسلام

ص-منتظری

سلام.وب جالبی دارین خوشحال میشم به وبلاگ من سر بزنید و اولین نظر رو بدید. من شما رو لینک کردم. منتظرم[گل]

؟؟؟

دومین غار عمیق کشور به نام "سم" توسط "گروه کوهنوردی و غارنوردی قابوس" گنبد واقع در کوه خواجه قنبر، روستای دوزین استان گلستان به عمق 375 متر کشف شد. در حال حاضر این غار دومین غار عمیق ایران محسوب می گردد،در مهرماه سال 1388 گروه قابوس شهرستان گنبد بعنوان اولین ورود تا چاه شانزدهم در این غار پیمایش داشته اند قابل ذکر است گویا تیم باشگاه آفاق از سوابق قبلی پیمایش این غار بی اطلاع بوده است... کوه نوردان گنبدی که در کشف و پیمایش این غار تلاش بسیاری داشته اند آقایان : امین شادوند ، حسین تولی ، حسن رنجبر ، حبیب جوانمرد ، احمد قرایی ، هادی ریاضی http://www.aerie.blogfa.com/

کیوان نیک زاد

اولا سلام و تبریک بخاطر وبلاگ خوب شما وآرزوی موفقیت در تمام مراحل زندگی. میخواستم که در مورد کفش کوهنوردی و انواع اون مطالبی ارائه بدی چون از نکته های مهم کوهنوردی. بازم تشکر

ص - منتظری

سلام , خیلی خوشحالم که با یکی دیگر از کوهنویس ها آشنا شدم . من شما رو لینک کردم ممنون میشم شما هم منو لینک کنید .

مادر سپید

سلام. با سرچ ورم مغزی به وبلاگ بانشاط شما رسیدم . انشالله که هیچ وقت دچار هیچ بیماری نشید . در صعودتان یادی از یک مادر پرمشغله کنید که هیچ گاه فرصت پیدانکرد به کوه رود. موفق و سلامت باشید .